Worstelen zonder hulp

Jarenlang zag ik met lede ogen hoe leeftijdsgenoten van mijn kinderen worstelden met zichzelf en hun omgeving. Ze grepen naar allerlei manieren om hun problemen de kop in te drukken, te vermijden of op een moedige maar halfslachtige manier het hoofd te bieden.

Nergens werden copingsmechanismen of begrip onderwezen over zaken als het omgaan met stress, persoonlijkheidstypes, neurodiversiteit zoals ADHD, ADD en ASS. Ik heb jongeren maar ook volwassenen van in de veertig zien worstelen met het onbegrip van hun omgeving omdat ze last hadden van “rare trekjes” die overduidelijk vanuit bepaalde neurodiversiteit kwamen. Enkel al lezen en weten dat er zoveel anderen zijn met exact dezelfde mentale uitdagingen geeft enorm veel rust en vertrouwen dat het goed kan komen. Maar ook kan daarmee begrip en ondersteuning vanuit de omgeving komen.

Scholen zijn altijd te laat

Scholen proberen op hun eigen manier hulp te bieden. Maar hulp is altijd te laat: het mentale probleem is dan al aanwezig en woekert voort. Het spel tussen scholen en GGZ hulpverlening is een regelmatig een chaotisch spanningsveld waartussen jongeren zichzelf verliezen. Ze blijven veel te lang hangen en de hulpverlening, die vanuit zeer goedbedoelde kanten komt, pakt altijd enkel het individu aan en niet de omgeving.

Wel zien we op basisscholen allerlei mentale zaken structureel besproken worden. Er is gewoon tijd voor, zoals het Rots-en-Water programma dat op talloze scholen gewoon in het programma zit. Op middelbare scholen valt dit compleet weg. Er is enkel tijd voor cognitieve zaken, maar sociaal-emotionele zaken die essentieel zijn voor het goed kunnen functioneren en opgroeien in deze precaire leeftijdsfase, ontbreekt volledig.

Het Missende VO Vak

Dit vak pakt dit hiaat bij de wortel aan. Het geeft jongeren vanaf het eerste jaar begrip voor emoties, persoonlijkheidstypes, voorkeuren, neurodiversiteit. Iedereen zit in een spectrum, en het is belangrijk om van jezelf te weten hoe jij voelt, denkt, leert en je sociaal beweegt. Waar je grenzen liggen en dat je je bewust bent van de grenzen en sociale omgeving van anderen. Niet om sociaal angstig daarmee om te gaan, maar juist om de kracht van het samenwerken te versterken.

Als je jezelf en anderen begrijpt, kan je daarmee de sterkste kanten van iedereen benutten.

Mijn zoektocht

Ik ben op zoek gegaan naar een structurele manier waarop dit onderwezen wordt, maar vond niets. Wel vond ik allerlei gefragmenteerde of externe manieren waarop instellingen en scholen leerlingen trachten te helpen. Maar niets zoals dit vak. Daarom ben ik zelf gaan schrijven en met behulp van AI heb ik maandenlang gewerkt aan een discussiedocument: de syllabus van jaar 1 zoals ik dat voor ogen had. Het is verrassend om te merken hoe zoiets als een ideetje ontploft in een volledig uitgewerkt boekwerk. Talloze gesprekken met experts op onderwijs en psychologie volgden en stuk voor stuk was iedereen zeer enthousiast over dit project. Daardoor heb ik de onderbouwing goed kunnen uitwerken. Het sneeuwballetje moet nu alleen nog echt gaan rollen: scholen moeten dit gaan inzetten om te bewijzen naar het SLO en de regering dat dit vak onze jongeren in hun belangrijke mentale groei helpt zoals geen ander vak dat doet. Het voorkomt dat jongeren in hun groei stagneren of problemen niet de baas kunnen. Het geeft ze richtingen en wijst naar copingsmechanismen die ze kunnen gebruiken in hun moeilijke sociaal-emotionele en maatschappelijke reis naar volwassenheid. 

Mijn hoop en verwachtingen

Ik hoop dat Mentale Weerbaarheid op alle middelbare scholen ingezet zal worden, ongeacht het niveau. Het is in een exponentieel veranderende wereld vol social media, AI, sociaal, technologisch en financieel onvoorspelbare wereld heel belangrijk om niet bang te zijn voor anderen of veranderingen. Juist de verschillen van perspectief en sociaal-emotionele aspecten van de mensen om je heen zorgen voor de verrassende kracht binnen teams, vrienden en gezinnen.

Mentale Weerbaarheid als vak helpt jongeren samen te groeien en bloeien – een kundigheid die ze enorm zal helpen op school, in hun familie- en vriendenkring en in hun toekomstige werkomgevingen.”